Een job, de beste bescherming tegen armoede?

6/12/2010
De nieuwsdienst van de VRT berichtte vorige week over het jaarlijkse armoederapport van de Universiteit Antwerpen. Dit rapport wordt morgen aan het brede publiek voorgesteld. Daaruit blijkt dat 10,1 procent van de Vlamingen arm is, en dat bij de Vlamingen met een baan dat maar 4,6 procent is, bij werklozen daarentegen 19,1 procent. Op basis hiervan besluit de berichtgever dat een baan het beste instrument is tegen armoede. Het Vlaams Netwerk van Verenigingen waar Armen het woord nemen vindt dat men met dit besluit toch wel kort door de bocht gaat.
Wie werk aanduidt als hét middel in de strijd tegen armoede, gaat er vanuit dat armoede louter een inkomensprobleem is. Voldoende inkomen is een noodzakelijke voorwaarde om uit armoede te geraken, maar het is niet voldoende. Armoede is namelijk meer dan een gebrek aan inkomen, het is uitsluiting op verschillende maatschappelijke domeinen, op vlak van gezondheid, huisvesting, onderwijs, vrijetijdsbesteding…. De verwevenheid van problemen op diverse levensdomeinen bepaalt dan ook in sterke mate het armoedebestrijdend potentieel van werk. Als je een alleenstaande werkloze moeder bent, die vanuit haar vorig huwelijk nog een schuldenberg met zich meedraagt, drie kinderen moet opvoeden, waarvan één met een slechte gezondheid, een ander die schoolmoe is, die van de ene dienst naar de andere moet hollen om diverse zaken te regelen en/of te bekomen (zoals het omniostatuut, voedselpakketten, budgetbeheer…) , dan is het meteen duidelijk dat enkel het h ebben van een job geen afdoend antwoord kan bieden. Tewerkstelling in sé is dus onvoldoende om mensen in armoede uit de nood te helpen. Een sterk armoedebestrijdend verhaal focust naast werk, ook op vooruitgang op andere domeinen en dient aandacht te hebben voor het versterken van mensen.

Ook gaat de berichtgeving nogal licht over de problematiek van werkende armen. Een job kan een degelijk inkomen, een sociaal netwerk, een zinvolle dagbesteding.. bieden. We zien echter in de praktijk dat mensen in armoede vaak toegang hebben tot jobs die kortstondig, ongezond, zwaar en/of slecht betaald betaald zijn. De instabiliteit en onzekerheid, dat hiermee gepaard gaat, verzwaren de armoedeproblematiek eerder, dan het op te lossen. Een job kan dus pas een hefboom zijn om uit de armoede te geraken, als het een kwaliteitsvolle, duurzame, goed betaalde job is, op maat van de werkende.
Uit het armoederapport van de Universiteit Antwerpen blijkt ook dat 4,6 van de Vlamingen die werken, in armoede leven. 4,6% lijkt qua percentage misschien niet veel, maar hoeveel werkende armen zijn dit in absolute cijfers? Bovendien komt men tot die 4,6 % werkende armen, door zich te baseren op het loon. Terwijl het loon niet de enige indicator is voor armoede. Tal van andere factoren bepalen de armoedeproblematiek: zoals schulden, een zwakke gezondheid en dus hoge ziektekosten, slechte huisvesting… Ook lijkt er een stijgende evolutie te zijn in het aandeel werkende armen. In het jaarboek Armoede en Sociale uitsluiting van 2009 was er immers nog maar sprake van 4,0 % werkende armen. We stellen ons ernstige vragen met deze problematische evolutie, dat zeker het verder onderzoeken waard is. We vragen ons ook af in welke mate het strenge activeringsdiscours een rol hierin speelt. Het dwingt mensen een job aan te nemen, die in sommige gevallen zelfs de leefsituatie versle chterd. Of het leidt tot schorsing van de werkloosheidsuitkering of leefloon, wat alleen maar leidt tot een versterking van de armoedeproblematiek en uitsluiting, en niet onbelangrijk, de schorsing vergroot ook de afstand (van geschorsten) tot de arbeidsmarkt. Mensen komen namelijk in zo'n complexe armoedeproblematiek terecht, dat er zelfs geen ruimte meer is om nog maar te denken aan een job.

We willen afsluiten met volgende conclusie. Een kwaliteitsvolle job kan mensen inderdaad beschermen tegen armoede. Echter bij mensen uit generatiearmoede of met een langdurige armoedeproblematiek zal een goede job onvoldoende zijn om uit de armoede te geraken. Om mensen in armoede, de meest kwetsbaren, uit armoede te helpen, dient er ingezet te worden op een integrale benadering, waarbij een kwaliteitsvolle, duurzame job slechts één van meerdere instrumenten zal zijn.