Niet één vereniging in beeld in deze aflevering, maar vier in een keer. Sinds 2004 werken de vier Kempense verenigingen (Ons Huis in Mol, Al-arm in Geel, T’ ANtWOORD in Turnhout en De Fakkel in Herentals) intensief samen. Toen werd SPAAK (Samen Paraat tegen Armoede Kempen) boven de doopvont gehouden. Omdat armoede niet stopt aan de gemeentegrens.
 
“Voordien hadden we natuurlijk ook al contact met elkaar”, zegt Petra Beyens; Zij is coördinator van Ons Huis en voor de komende twee jaar ook voorzitter van SPAAK. “We merkten dat we vaak met dezelfde vragen en problemen zaten. Mensen die hun doktersbezoek uitstellen, in de schulden raken of geen betaalbare woning vinden. Dat zijn problemen waar je in de vier gemeenten mee geconfronteerd wordt. Bovendien werken veel andere instanties ook bovengemeentelijk: streekplatforms, sociale huisvestingsmaatschappijen, caw’s, Welzijnszorg (de koepel van Kempense OCMW’s, ph),… Ook de provincie speelt hier een actieve rol in het welzijnsbeleid, al zal dat nu mogelijk veranderen door de inperking van hun takenpakket. De Kempense verenigingen spreken samen met een stem die veel beter gehoord wordt.”
 
17 oktober, de Werelddag van Verzet tegen Armoede, was de ideale aanleiding om te gaan samenwerken, 10 jaar geleden. Met vier verenigingen samen naar buiten komen, geeft toch een stuk meer weerklank”, zegt Denise Verhaert van De Fakkel. “We doen het wel elk met een eigen optocht in onze eigen gemeente. Mensen voelen zich daar beter bij thuis en zo bereiken we ook een ruimer publiek, maar de uitstraling in de regio is wel een heel stuk groter.”
 
Van Vrijetijdspas naar Uitpas
 
De voorbije 10 jaar is de samenwerking alleen maar intensiever geworden. “Nu werken we ook inhoudelijk nauw samen,” zegt Marthe Rombouts van T’ ANtWOORD. “Rond schulden hebben we al heel wat werk verzet en ook rond de Vrijetijdspas zijn we heel actief. We proberen die in zoveel mogelijk Kempense gemeenten ingang te doen vinden, ook waar geen vereniging waar armen het woord nemen actief is.” Uiteindelijk is het de bedoeling om in heel de provincie mensen in armoede de kans te geven om aan vrijetijdsactiviteiten deel te nemen. We zien het als het voorbereidende werk op de komst van de Uitpas.”
 
Ook voor de mensen in armoede die in de verenigingen over de vloer komen, heeft de samenwerking een grote meerwaarde. “Ze leren elkaar kennen over de gemeentegrenzen heen”, zegt Patricia Janssen van Al-arm. Dat sterkt hen. Ze zijn niet alleen, ook in andere gemeenten zijn er lotgenoten. Ze geven ook signalen door aan elkaar. En wanneer we actie voeren, zijn we meteen met een grote groep. De mensen hebben ons gezien.”
 
Verder kijken dan individuele hulp
 
Patrick en Hilde draaien al jaren mee als vrijwilliger bij T’ ANtWOORD en bij SPAAK. “Ik was altijd al een bezige bij”, vertelt Patrick. “Op een bepaald moment ben ik toch in de problemen geraakt en zag ik geen uitweg meer. Een leven in armoede is uitzichtloos. Dat gebrek aan perspectief, daar moet je eerst aan werken. Net dat vind je terug bij een vereniging waar armen het woord nemen. Dankzij T’ ANtWOORD heb ik mijn leven terug vast kunnen pakken. Ik wilde ook zelf mensen helpen, heb zelfs nog mensen bij mij thuis te slapen gelegd. Maar we moeten ook verder kijken dan individuele hulp.
 
Zelf zijn we in Turnhout heel actief rond de drempels die er nog altijd zijn in de sociale zekerheid. Mensen weten niet waar ze recht op hebben of durven het niet te vragen. En het gebrek aan betaalbare woningen komt steeds meer op de voorgrond. Mensen worstelen daar echt mee. Als je op de wachtlijst staat voor een sociale woning en je moet huren op de privé-markt, dan verzeil je vanzelf in de armoede. Turnhout kent steeds meer huisjesmelkers. Daarom proberen we een inventaris te maken van panden die niet meer voldoen aan de vereisten voor bewoonbaarheid. Het probleem in kaart brengen is de eerste stap. Daarmee stappen we later naar het beleid.”
 
Betaalbare woningen = absolute topprioriteit
 
Ook Hilde is in Turnhout heel actief rond wonen. “Als je teveel huur betaalt en ook nog eens in een woning leeft zonder comfort, levert dat een heel pak andere problemen op. Je betaalt je blauw aan huur en energie in een slecht geïsoleerde woning. Je krijgt gezondheidsproblemen. Je kruipt achter je vier muren, want je durft geen bezoek te ontvangen. Zo gaat het van kwaad naar erger. Voldoende betaalbare woningen van degelijke kwaliteit zou een absolute topprioriteit moeten zijn in de strijd tegen armoede.”
 
Die ervaringen worden ook doorgegeven aan de andere verenigingen. “En dat is nu juist de meerwaarde van SPAAK”, zegt Gust Van Dongen van Ons Huis. “We zijn geen concurrenten, maar werken samen. Neem nu ons project rond geestelijke gezondheid dat we hier opgestart hebben. Dat moet een model kunnen zijn voor de anderen. Wij willen die know-how gerust doorgeven. Samenwerken zonder afgunst en leren van elkaar, zo helpen we mensen in armoede het best vooruit.”
 
Stedelijk gebied en platteland
 
De Kempen, dat is kleinstedelijk gebied en platteland. “Die situatie is inderdaad heel verschillend”, stelt Marthe vast. “Turnhout is een echte centrumstad en daar heb je toch meer faciliteiten voor mensen in armoede. Ze kunnen makkelijker en anoniemer hulp zoeken. Tegelijk kent Turnhout de hoogste armoedecijfers in Vlaanderen. De stad staat voor de uitdaging om oplossingen te zoeken voor tal van problemen: een verdubbeling van het aantal leefloners, gekleurde armoede, achterstand op vlak van sociale huisvesting. Wij hopen op een meer coherent beleid waarin alle partners samen verantwoordelijkheid dragen en taken verdelen. Er is werk aan de winkel!
 
“Op het platteland is de armoede meer verdoken”, zegt Patricia. “Het is allemaal veel minder anoniem, waardoor mensen zich net meer gaan verstoppen. Ze willen geen stempel opgeplakt krijgen en zijn daardoor veel meer op zichzelf aangewezen. De stap om bijvoorbeeld naar een vereniging waar armen het woord nemen te komen is een stuk groter dan in de stad. Bijgevolg is de brede bevolking zich vaak niet bewust van de armoede in hun gemeente, terwijl die er wel degelijk is. Het maakt dat mensen op het platteland nog veel moeilijker uit hun isolement te halen zijn.”
 
Vervoersarmoede
 
“Daar komt nog bij dat mensen op het platteland vaak ook letterlijk fysiek geïsoleerd zijn”, zegt Denise. “Vervoersarmoede is een groot probleem bij ons. Mensen hebben de grootste moeite om bij de diensten te geraken die ze nodig hebben. Het aanbod openbaar vervoer is absoluut ontoereikend.”
 
Eén evolutie zet zich ontegensprekelijk door in de vier gemeenten: de armoede stijgt, terwijl het begrip daalt. “Ik voer wekelijks nieuwe gesprekken met mensen die hulp zoeken, veel meer dan enkele jaren geleden”, legt Petra uit. “We zien veel meer gekleurde armoede, mensen die kampen met laaggeletterdheid en daardoor hun weg niet vinden naar de hulpverlening. Veel meer mensen raken verstrikt in een hoop problemen waar ze geen uitweg uitzien: psychische problemen, onzekerheid, geen deftige woning, hoge energiekosten, …”
 
Armoede is schending van rechten
 
“In 2008, toen de crisis begon, was er nog veel begrip voor mensen in armoede”, vindt Denise. “Nu steekt het schuldmodel weer de kop op. De clichés zijn weer van onder het stof gehaald en de aandacht voor caritatieve hulp, zoals de Voedselbanken, neemt toe. Let op, Voedselbanken zijn, helaas, broodnodig, maar ze halen geen mensen uit de armoede. Armoede is in de eerste plaats een schending van rechten: recht op wonen, op een waardig inkomen, op gezondheidszorg, op onderwijs, op werk. Daar willen wij in de eerste plaats aan werken.”
 
“Veel nieuwe armen komen er ook bij”, beaamt Patricia. “Bovendien krijgen we mensen maar moeilijk doorverwezen naar de juiste hulpverlening. Veel mensen met psychische problemen zoeken bij ons hulp omdat ze nergens anders terecht kunnen. In die context van stijgende armoede en veel onbegrip moeten we meer dan ooit de krachten bundelen. En dat zullen we ook blijven doen, in het belang van mensen in armoede.”