Solidariteit

Het criterium ‘dialoog en vorming’ legt een grote nadruk op het belang van solidariteit. Solidair zijn betekent volgens Van Daele “elkaar trouw zijn, eensgezind zijn”. Solidariteit houdt het streven naar een zekere verbondenheid in tussen mensen. In het kader van de verenigingen gaat dat niet alleen over verbondenheid tussen mensen in armoede onderling, maar ook over solidariteit tussen mensen in armoede en niet in armoede:

• mensen die met mensen in armoede samenwerken in de verenigingen
• diensten en instellingen
• overheden
• de gehele samenleving.

Dialoog

Om die verbondenheid te kunnen waarmaken, zoeken we actief naar partners in de samenleving om kennis over armoede vanuit de ervaring van de mensen in armoede uit te wisselen. Door met elkaar in contact te komen en van gedachten te wisselen, kortom in dialoog te treden, kunnen misverstanden, vooroordelen en uitsluitingsgedrag worden blootgelegd. Vandaar het woord ‘dialoog’ in het criterium. Door een dialoog aan te gaan met diensten, instellingen, overheden en met de hele samenleving, proberen de verenigingen ervoor te zorgen dat iedereen meer opkomt voor het respect en de gelijkwaardigheid van mensen die in armoede leven.

Wij zien ‘dialoog’ als een gesprek waarbij iedereen zijn mening mag zeggen en waarbij iedereen luistert naar de anderen en naar alle kanten van hun verhaal. Dat geldt dan zowel langs de kant van de mensen in armoede, als van de kant van de mensen niet in armoede. De dialoog is dan een gebeuren waarbij iedereen actief deelneemt aan de uitwisseling.
Toch is het belangrijk voor ogen te houden dat dé dialoog niet bestaat. Een dialoog kan heel veel verschillende soorten resultaten hebben. Het kan opluchten, verrijken, leiden tot een oplossing voor een probleem, maar ook tot beleidsvoorstellen voor de overheid en tot mentaliteitsverandering bij een hele groep of bij de samenleving als geheel.

Vorming

Dialoog zorgt ervoor dat mensen van elkaar leren en elkaar beter gaan begrijpen, waardoor ze meer solidair kunnen zijn met elkaar. Als mensen op die manier van elkaar leren, kunnen we spreken van vorming. Daarnaast kunnen vormingsactiviteiten doelbewust georganiseerd worden. Het woord ‘vorming’ in het criterium heeft zowel de betekenis van spontaan leren van elkaar, als van deelnemen aan een vormingsactiviteit.
Vorming is altijd een proces in een persoon waarbij deze persoon zichzelf en zijn situatie beter gaat begrijpen. Dat leidt ertoe dat hij zijn situatie en de context waarin die geplaatst is, kritisch kan bekijken en er eventueel bewust iets aan kan veranderen.

Dat de verenigingen aan vorming willen doen, houdt voor hen een dubbele opdracht in.

• Aan de ene kant willen ze kennis bijbrengen over armoede, en het begrip van en solidariteit met de mensen in armoede bevorderen.
• Aan de andere kant houden de verenigingen zich bezig met vorming binnen de vereniging, aan de mensen in armoede zelf. In de verenigingen omvat vorming aan mensen in armoede meerdere aspecten.

• Mensen leren er over armoede en de oorzaken ervan, met als doel de eigen situatie en die van mensen met gelijkaardige problemen beter te begrijpen.
• Mensen leren een aantal vaardigheden en houdingen doordat zij verantwoordelijkheden en taken opnemen in hun vereniging (vb. spreken in groep, een verslag schrijven ...).
• Mensen leren ook een aantal praktische zaken, die nodig zijn om het eigen leven beter te kunnen organiseren, om sterker in je schoenen te staan en om eventueel ook anderen verder te helpen (vb. hoe moet je formulieren invullen, waar kan ik terecht voor een bepaald probleem ...)
• Inzicht in maatschappelijke structuren, wetgeving rond een specifiek thema, organisatie van de hulpverlening

Vorming wordt meestal niet voorzien in afgebakende blokken, maar is een voortdurend onderdeel van het proces in de groepswerking. In de bespreking van ervaringen rond een thema komt aan bod hoe de samenleving problemen creëert, hoe problemen onderling samenhangen en mekaar oproepen of versterken. In het kader van een project nemen mensen taken op, nemen ze deel aan contacten met diensten of zijn ze aanwezig op overlegvergaderingen. Door een thema grondig aan te pakken krijgen mensen achtergrondinfo en zicht op de verschillende partijen die bij het thema betrokken zijn;

Verwantschap tussen de begrippen

Eigenlijk zijn de begrippen solidariteit, vorming en dialoog sterk aan elkaar verwant. Een vormingsactiviteit kan niet zonder dialoog. Mensen leren immers door met elkaar te praten en in confrontatie te gaan. Daarenboven is solidariteit iets wat mensen kunnen leren. Mensen kunnen pas solidair zijn met anderen, als ze die anderen (in een dialoog) leren kennen als gelijkwaardig. Vorming in en door de verenigingen is dan ook vaak gericht op het bevorderen van die solidariteit.

Dialoog en vorming hebben te maken met leren. Leren in de zin van samen spreken, zoeken, denken, ervaringen uitwisselen, tonen hoe het kan, oplossingen vinden, enz. Leren met elkaar en van elkaar dus, met als doel zowel mensen in armoede als niet in armoede bewust te maken dat armoede iets is dat het gevolg is van allerlei mechanismen in de samenleving (en dus niet iemands persoonlijke schuld) en dat armoede bestrijden daarom een zaak is van algemeen belang.

In de formulering van het criterium volgens het decreet, komt duidelijk naar voren dat het belangrijk is om als vereniging niet alleen binnen de vereniging zelf te werken, maar dat we ook samen - in solidariteit met elkaar - het beleid, de hulpverleningsdiensten en de samenleving moeten blijven wakker schudden, opdat verandering mogelijk wordt. Door op een intensieve manier in dialoog te gaan met alle betrokken partners (mensen in armoede, overheden, diensten, mensen uit de samenleving) proberen de verenigingen op te roepen tot solidariteit en partnerschap in de strijd tegen armoede.

Alleen door in dialoog te gaan, kunnen de bestaande misverstanden, vooroordelen en uitsluitingsgedrag in de samenleving worden tegengegaan.
Het doel van dialoog en vorming is uiteindelijk dat de gelijkwaardigheid van mensen in armoede gerespecteerd wordt en echte participatie mogelijk wordt. Alleen dan kan aan de structurele oorzaken van armoede gewerkt worden, omdat alleen dan ook de stem van mensen in armoede in het beleid wordt gehoord, en er echte verandering kan komen. De ervaring van mensen in armoede zelf, is immers noodzakelijk om armoede in onze samenleving echt te begrijpen en te verhelpen.

Vorming kan ervoor zorgen dat mensen in armoede zichzelf en hun situatie beter leren begrijpen. Vormingsactiviteiten zijn ook een middel om kennis over armoede te verspreiden. De kennis kan leiden tot het beter begrijpen van mensen die in armoede leven. Als mensen elkaar beter begrijpen, kan solidariteit tot stand komen.

In vorming tussen mensen in armoede en niet in armoede moet de dialoog centraal staan. Dialoog is een basisprincipe dat in de verenigingen gebruikt wordt om ontmoeting en overleg mogelijk te maken tussen personen die over kennis en ervaringen van heel verschillende aard en van verschillende oorsprong beschikken. De mensen die op die manier met elkaar in dialoog treden, moeten gezien worden als partners, al hebben ze elk een eigen soort kennis:

• Mensen in armoede hebben elk kennis uit hun eigen leven: levenservaring, die verschilt van persoon tot persoon
• Academici hebben theoretische, geformaliseerde kennis
• Werkers, sociaal-pedagogen ... hebben kennis van het werkveld
• Overheden hebben kennis over beleidsaangelegenheden ...

Dialoog is noodzakelijk om de kennis te kunnen uitwisselen en te vergelijken, ondanks de grote verschillen tussen de ervaringen van die mensen. Door dialoog wordt het mogelijk andere, nieuwe kennis op te bouwen door de kruising van verschillende soorten kennis.

Een dialoog tussen de verschillende partners houdt een verrijking in voor alle partijen. De uitwisseling van kennis en ervaringen veronderstelt wel steeds respect, evenwaardigheid, partnerschap en solidariteit, zodat alle mogelijke uitgangspunten en noden bespreekbaar worden.