Waarom de toegang tot grondrechten centraal?
De grondrechten van mensen in armoede zijn in gevaar. We horen steeds meer het ‘eigen schuld, dikke bult’-verhaal weerklinken in de samenleving en de media. De toegang tot grondrechten wordt steeds moeilijker voor mensen in maatschappelijk kwetsbare positie door steeds strengere voorwaarden, digitalisering en complexe regelgeving en administratie.
Geen 'eigen schuld, dikke bult'
Het individuele schuldmodel primeert in de beleidskeuzes en in hoofden van de gemiddelde burger. Er is de reflex om te denken dat we toch een heel sociaal systeem hebben dat voldoende garanties biedt. Nochtans loopt 18,2% van de Belgische bevolking en 12,8% van de Vlamingen het risico op armoede of sociale uitsluiting. Ondanks dat er vaak sprake is van ‘sociale fraude’ komt dat maar voor in 4 à 5% van de gevallen, tegenover meer dan 40% van de mensen met recht op leefloon, het leefloon niet ontvangt.
De stijgende voorwaardelijkheid geeft uiting aan een diepgeworteld wantrouwen en negatieve beeldvorming ten aanzien van mensen in armoede. Vooral mensen in maatschappelijk kwetsbare posities ervaren steeds meer onderbescherming. Zij hebben de facto recht op bepaalde rechten en ondersteuning, maar vragen die niet aan omwille van de vele bewijslast, vernedering, hoge verwachtingen en administratieve voorwaarden.
De moeilijke toegang tot rechten bevindt zich op verschillende levensdomeinen, zoals wonen, werk, vrije tijd, inkomen en onderwijs, maar het geldt ook voor de waardering van vrijwilligerswerk en de toegang tot kinderopvang.
Voornaamste drempels
De Belgische Grondwet waarborgt in artikel 23 het recht op een menswaardig bestaan voor iedereen. De toegang tot grondrechten wordt echter steeds moeilijker voor mensen in maatschappelijk kwetsbare positie, omwille van de verbinding van voorwaarden aan de toegang tot rechten. Maar ook door de digitaliseringstrend en de complexiteit van regelgeving en administratie.
De voornaamste drempels zijn:
- de beperkte participatie van mensen in armoede: armoedebeleid wordt nog te vaak ontwikkeld zonder de betrokkenen zelf
- de voorwaardelijkheid van rechten: er zijn steeds meer en strengere voorwaarden om grondrechten te kunnen opnemen en die worden vaak gekoppeld aan voorwaarden in verschillende levensdomeinen, vb. werk en sociaal wonen
- digitalisering: door een versnelling van de digitalisering van de hulp- en dienstverlening vallen veel mensen uit de boot
Aanbevelingen voor een betere en toegankelijker toegang tot grondrechten
We hebben samen met mensen in armoede uit onze verenigingen een aantal algemene aanbevelingen geformuleerd om de toegang tot grondrechten te verbeteren en toegankelijker te maken, evenals een aantal specifieke aanbevelingen voor verschillende thema's, zoals gezondheid, sociale bescherming, wonen, werk, onderwijs en vrije tijd.
